محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
841
خلاصة الحكمة ( فارسى )
جهت اذابه تقطيع و تلطيف و ازاله آن . و از اين قبيل است ازاله عطشى كه بعد از طعام بعد از آشاميدن آب وافى بعد از اشتغال به هضم غذا ظاهر مىگردد . آشاميدن آب در هنگام عطش كاذب بسيار مضرّ است و دفع آن به استنشاق هواى بارد و مضمضهء به آب خنك اولى است . و اگر از اين تسكين نيابد ، قدرى آب از كوزهء سرتنگ بياشامند . و وجه قيد « آب وافى » ، آن است كه عطشى كه بعد از تناول طعام و قبل از آشاميدن آب كافى ظاهر گردد خارج از اين است زيرا كه صادق است و آشاميدن آب « 1 » در آن مفيد . و امّا عطشى كه مختلَفٌ فيه است بعضى صادق و بعضى كاذب دانستهاند « عطش سكارى » و « مخموران » است و بيش تر در شب عقب نوم به سبب اجتماع حرارت در باطن به هم مىرسد كه « شيخ الرئيس » « 2 » - رحمه الله - آن را عطش كاذب دانسته و گفته كه اطاعت عطش كاذب در شب چنان چه سكارى و مخمورين را عارض مىگردد بسيار « 3 » مضرّ است و قرشى ، صادق دانسته و گفته كه آن هر دو كاذب نيستند بلكه حادث از تسخين معده از آشاميدن شراباند و سزاوار تسميهء عطش كاذب به عطشى است كه از بلغم لزج و يا غليظ و يا مالح به هم رسيده باشد نه از شرب شراب كه معده گرم گشته براى تسكين و اطفاء حرارت آن محتاج به آشاميدن آب است . و معتدل المزاج را وقت آشاميدن آب هنگامى است كه غذا شروع به هضم نموده ؛ يعنى يك ساعت از تناول آن گذشته باشد تا كما ينبغى انهضام يابد . و محرور المزاج به « 4 » نحوى كه ذكر يافت ، هر وقت كه عطش صادق غلبه نمايد ؛ زيرا كه بعضى اشخاص محرور المعده قبل از آشاميدن آب سرد شهوت ايشان ضعيف مىباشد و بعد از آشاميدن آب قوى مىگردد . و مبرود المزاج را تأخير آن ضرورى است . و بالجملة ، حكم آن مفوّض و موقوف و منوط بر حال مزاج است و عطش صادق . و هر چند آشاميدن آب در اثناء طعام و بعد از آن فى الفور ممنوع و مضرّ است - چنان
--> ( 1 ) . الف : ( كافى ظاهر گردد خارج از اين است زيرا كه صادق است و آشاميدن آب ) حذف شده . ( 2 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر ، بيروت ، ج 1 ص 169 . ( 3 ) . ب : و بسيار . ( 4 ) . ب : را به .